DETA-jongens, de uitdrukking klinkt zo onschuldig. Maar dat was het niet. Jaren geleden was ik op een bijeenkomst waar ik de jongens, inmiddels mannen op leeftijd, ontmoette. DETA betekent:  Dienst Economische en Technische Aangelegenheden. We gaan naar Nieuw-Guinea. Dit artikel verscheen een hele tijd geleden in Moesson.  Ik plaats het weer, in de hoop dat er verhalen en herinneringen van de toenmalige DETA-jongens boven water komen, ze zijn vast doorgegeven in de familie.

Er zijn enkele boeken, maar slechts enkele dus, en lastig te vinden voor wie niet goed weet hoe online te zoeken in antiquariaten. In boekwinkels is elke vraag ernaar zinloos. "Hoe, zegt u?"

Jaren geleden bezocht ik een bijeenkomst van Deta-jongens, inmiddels volwassen en op leeftijd. Als ik aan hun verhalen denk, knijpt het een beetje in mijn hart van zelfverwijt. Waarom toch niet alles gefilmd, iedereen gesproken en hun woorden opgenomen, de techniek was er, de jongens hadden wel voor hetere vuren gestaan dan een interview. Maar ik was destijds nog zo dom dat ik dacht dat er altijd een volgende keer zou zijn. Dat ik veronderstelde dat er tijd genoeg was. Nu ben ik na genoeg uitvaarten geweest om anders te denken.

Tijd is kostbaar.

Wat we ermee doen, telt.

De voormalige jongens vertelden me dat ze broers waren, of althans, zichzelf zo beschouwden. Dat kwam door de lotsverbondenheid.  Die gaat lang terug, naar de jaren dat ze  op Nieuw-Guinea woonden en werkten.  Destijds gingen ze weg van Indonesië, na een lange tijd van oorlog en Bersiap. Ze tekenden een contract met DETA, om te beginnen voor een jaar. Een pop vijftig per dag verdienden ze, kost en inwoning inbegrepen. Op de foto’s in de bijzaal staan ze allemaal: de armen over elkaar, lachend in de lens. Maar ik zie ook meisjes, zittend op de rand van het zwembad. Een van de jongens: "Er waren ook ambtenarengezinnen uitgezonden. Die meisjes groeiden daar op. Die gingen dan wel zwemmen maar dan lette de vader altijd goed op. Het was daar niet zo ontspannen en vrij.”

De reünie was uitverkocht. Er is veel, erg veel belangstelling, juist nu de jaren gaan tellen voor deze generatie.

Een van de jongens vertelde:  “Ik was net 16 toen ik ging, twee oudere broers gingen mee. Wij wilden wèg uit het land. Toen ik kwam was ik een kind dat meteen volwassen moet worden. Maar ik had geen heimwee naar mijn ouders, dat kwam, er was geen toezicht, je mocht alles, je was daar vrijgevochten. Je werkte hard hoor. Huizen bouwen, goten graven, wegen en waterleidingen aanleggen, alles deden wij DETA-jongens. Na een jaar kon je blijven werken. Dat heb ik gedaan.

Ik was 28 toen ik Nieuw-Guinea verliet. Na 12 jaar ging ik weg, dat was in 1962. We moesten. In Nederland kwam ik in een contractpension in Bennekom, later in Velp. Ik voelde me goed, ik had gespaard, en ik was nooit thuis want ik ging overal logeren. Het was alleen, je gaat van een warm land naar een koud land. ”

En dan later, wat te doen? Warga negara worden was een grote stap: hoe te leven in het geboorteland, waar alles zo anders was geworden? Daarbij mocht een minderjarige daarover niet zelf een besluit nemen, dat was aan de ouders. Zij beslisten over blijven of vertrekken, en dan wachtte in beide gevallen een afhankelijkheid van de overheid.  Dat is ook het pijnlijke aan het verhaal van de DETA-jongens: hoe onbetrouwbaar de overheid vaak bleek te zijn. Zoiets kan gemakkelijk door de generaties heen reizen en steeds van vorm veranderen. Ook dat is de doorwerking van Indië.

Meer informatie https://www.indischeschrijfschool.nl