Een historische vergissing en de controlerende taak van de gemeenteraad

17 november 2026, 13:14 uur
Columns
mainImage

Wie in het Louvre in Parijs naar Vermeers De Kantwerkster kijkt, kijkt ook naar een stukje Rotterdamse geschiedenis. Het schilderij had namelijk gewoon in onze stad kunnen hangen. Amsterdam heeft het Melkmeisje, Den Haag het Meisje met de Parel en Rotterdam had de Kantwerkster van Johannes Vermeer kunnen hebben.

In 1869 liep Rotterdam de Vermeer mis. In 2026 liep Rotterdam opnieuw een prachtige impuls voor de kunst- en cultuursector mis. Maar er is een belangrijk verschil.

In 1869 kreeg de Rotterdamse gemeenteraad de kans om de omvangrijke kunstcollectie van een zekere Dirk Vis Blokhuyzen voor de stad te behouden. Er lag een concreet voorstel, er was een financiële onderbouwing en er was zelfs een comité van 330 Rotterdammers dat bereid was financieel bij te springen.

De raad kon zijn controlerende rol vervullen, de argumenten wegen en een besluit nemen. Dat deed de raad ook. Met 21 tegen 12 stemmen werd het voorstel verworpen. De collectie werd geveild en Vermeers Kantwerkster, samen met onder meer werken van Rembrandt en Frans Hals, verdween uit Rotterdam.

Een historisch verkeerde beslissing, maar wel een beslissing waarover de gemeenteraad zelf had kunnen oordelen.

Uiteindelijk kan ik daarmee leven. Onze voorgangers hebben de kans gekregen om in te grijpen, maar hebben anders beslist.

In 2026 heeft de Rotterdamse gemeenteraad die mogelijkheid niet op tijd gekregen.

Al acht jaar geleden stelde de Stichting Droom en Daad aan de gemeente Rotterdam voor om het monumentale Katoenveem, een gigantisch en zwaar verwaarloosd pakhuis van 8.400 vierkante meter, te transformeren tot een culturele bestemming van formaat. Dit pakhuis is sinds 2016 eigendom van de gemeente Rotterdam en ligt op een pier van ongeveer 100 bij 500 meter. Droom en Daad zou een investering doen van ongeveer 100 miljoen euro in het pand en omgeving. Dit zou een enorme impuls zijn voor de ontwikkeling van Merwe-Vierhavens; een nog te ontwikkelen voormalig havengebied.

Na acht jaar praten trok Droom en Daad het aanbod in. Inmiddels staat het pakhuis te koop op Funda in Business.

Waarom gingen de plannen niet door? Waarom heeft het college de gemeenteraad daarover niet eerder geïnformeerd?

Een raadslid van D66 wees er tijdens het debat op dat we in juni 2024 al de conclusie hadden kunnen trekken dat het project niet zou doorgaan. Bij de beantwoording van technische vragen over de Voorjaarsnota 2024, vraag 302 van de VVD, had het college dit volgens hem duidelijk gemaakt. Hij benadrukte dat punt liefst drie keer toen ik de verantwoordelijke D66-wethouder om opheldering vroeg: "We hadden toen al een klein beetje kunnen weten wat eraan zat te komen."

Ik wist niet wat ik hoorde. Worden dit soort belangrijke kwesties weggestopt achter in de beantwoording van technische – dus niet politieke – vragen bij een Voorjaarsnota?

Dat maakt de gang van zaken extra wrang. Want als die conclusie in 2024 al getrokken had kunnen worden, waarom is de gemeenteraad daar dan niet op dat moment openlijk over geïnformeerd?

Een gemeenteraad moet niet via technische vragen en financiële bijlagen achteraf bij elkaar moeten puzzelen wat er met een mogelijke investering van 100 miljoen euro is gebeurd. Bij een initiatief van deze omvang hoort een openbare, politieke verantwoording. Op het moment dat er nog iets te kiezen valt. Zodat de gemeenteraad vragen kan stellen, alternatieven kan onderzoeken en het college zo nodig kan bijsturen.

Nu is dat moment voorbij. Droom en Daad heeft het aanbod van tafel gehaald. Het gebouw staat te koop, met een vraagprijs vanaf 225.000 euro. Dat is niet zonder reden: het pand is zo zwaar verwaarloosd dat de gemeente eerder al rekening hield met miljoenen aan noodzakelijke maatregelen om verder verval tegen te gaan. In 2024 werd daarvoor een bedrag van 2,4 miljoen euro geraamd, onder meer voor de aanpak van betonrot.

Tegenover het zwaar verwaarloosde pakhuis zullen op termijn zo'n 700 woningen worden gebouwd. Droom en Daad wilde daar een park aanleggen.

Leefbaar Rotterdam vecht ook voor extra woningen, maar de vraag moet gesteld worden of die woningen per se op deze pier van 100 bij 500 meter gebouwd moeten worden of elders.

De raad mag achteraf nog vragen stellen, maar kreeg niet tijdig de gelegenheid om te beoordelen of het oorspronkelijke plan een eerlijke kans heeft gekregen.

In 1869 kreeg de gemeenteraad de kans om een historische collectie voor Rotterdam te behouden. De raad stemde tegen. In 2026 is ons die keuze niet voorgelegd.

Dat is misschien wel de grootste bestuurlijke gemiste kans van het Katoenveem: niet alleen dat Rotterdam een uitzonderlijk cultureel initiatief misloopt, maar ook dat de gemeenteraad zijn controlerende rol niet op het juiste moment heeft kunnen vervullen.

Een stad kan zich een verkeerde beslissing soms nog vergeven. Maar een stadsbestuur dat de gemeenteraad niet tijdig in staat stelt zijn controlerende taak te vervullen, ondermijnt iets veel fundamentelers: de democratische controle.

Deze column had hier natuurlijk moeten eindigen. Maar het verhaal is nog niet af.

Want de uitspraken van het D66-raadslid roepen bij nadere bestudering van de stukken op zijn minst vragen op. In dezelfde beantwoording van de technische vragen bij de Voorjaarsnota 2024, van juni 2024, stond bij vraag 275 van Volt: "De gesprekken tussen Stichting Droom en Daad en het college lopen nog."

Als het college toen al wist dat het initiatief geen kans meer maakte, waarom staat er dan dat de gesprekken nog lopen? En waarom suggereert een D66-raadslid dan drie keer dat de gemeenteraad toen al had kunnen weten “wat er aan zat te komen”?

Wat is hier aan de hand? Een onzorgvuldige voorstelling van zaken? Is de gemeenteraad wel volledig en juist geïnformeerd wat het college in juni 2024 al dan niet had besloten? Of probeert het D66-raadslid met deze voorstelling van zaken de aandacht af te leiden van het functioneren van de eigen wethouder?

De gemeenteraad heeft recht op een eerlijk en volledig antwoord.

De volgende keer dat ik in Parijs ben, zal ik de Kantwerkster in het Louvre overslaan en snel doorlopen naar de Notre-Dame. Daar steek ik een kaarsje aan. Voor politici die tijdig, open en transparant verantwoording afleggen. En voor Rotterdam. Dat onze stad niet nog meer van dit soort kansen mag mislopen.