Als je echt wilt en je wordt niet gehinderd door je gebrek aan kennis, dan is het Indische verleden iets waar je alle kanten mee op kunt. Voor elke mening en iedere opvatting is er een bewijs te vinden en dat stemt de gemiddelde mens tevreden.

Heerlijk, gelijk hebben.

Ik kom dat mechanisme nogal eens tegen in de gesprekken die ik voer. Als er aan de andere zijde grote woorden vallen als 'onderdrukking' en 'uitbuiting', vraag ik daar meteen bewijzen voor. Die krijg ik. Ook groot: 'al die Indonesiërs!'

En: 'Iedereen weet dat toch!' Op het wie van dat iedereen ga ik niet in. Wel probeer ik een ingang te vinden naar het stap voor stap nadenken over de snelle mening, vooral als er familie in Indië was. Waar gaat het precies over, wie trof het en waarom, en konden  Indonesiërs misschien zelf ook uitbuiters zijn, hier of daar? Dat zijn moeilijke vragen. Ook omdat er meteen al een tegenstelling merkbaar is. Het was natuurlijk niet de bedoeling dat bestuurlijk Den Haag veel geld toelegde op de kolonie. Tegelijkertijd is er in Indië veel liefdadigheidszorg. En nee, zonder de koloniale situatie zou de nood niet opeens weg zijn. Dat spreekt elkaar tegen.

Nog een tegenspraak. De maatschappelijk moraal keurt militair geweld af, evenals slavernij, evenals ingrijpen in andere culturen. Toch waren er militaire expedities in Atjeh en elders waarbij slaven en pandelingen met geweld werden bevrijd. Dat is ook ingrijpen. Zie maar eens een mening te formuleren waarbij alle normen en waarden van het een en het ander te combineren zijn.

Het slechte nieuws voor de grote-woorden-denker is dat zoiets niet gaat. Hoe meer kennis, hoe minder mening. Ja, wel over de grote lijn van het koloniale systeem als zodanig. Maar per situatie is er een balans die blijft wiebelen van het enerzijds en het anderzijds. Was de zendeling Pa van der Steur een onderdrukker omdat hij zijn tehuiskinderen een Europese opvoeding gaf? Of was hij ook een helper, omdat ze dankzij een opleiding economisch zelfstandig konden zijn? Veel tehuiskinderen - de Steurtjes - leerden bij deze man wat discipline en doorzetten was; de tehuiscultuur was op militaire leest geschoeid. Dankzij die eigenschappen werden ze veelal betrouwbaar gevonden. Maar later leden hun kinderen onder de harde aanpak.

Indië is altijd ingewikkeld. Tegenstellingen bestaan naast elkaar. Maar dit weet ik zeker, Indië is geen Disneyland met voor elke mening wat wils.

https://www.indischeschrijfschool.nl