Misschien is het iets bij uitstek van Atjeh-officieren uit het verleden, om snoeihard met de pen de ander aan te vallen. Zaak en mens vielen daarbij samen, op een manier die me dankbaar doet blijven erbuiten te staan. Ik las brochures waarin de ene officier meeslepend en hartstochtelijk uitlegt waarom de ander ongelijk heeft, waarna de ander weer zijn pen opnam voor een repliek. Vaak gaat het om details die voor ons, zowat een eeuw later, geen zeggingskracht meer bezitten, en toch is de emotie van het eigen gelijk daarin voelbaar.

Dat is de kracht van het woord.

Ik lees het graag. Een sensatie is het, om geraakt te worden door dergelijke taal van meer dan eeuw geleden. Lange zinnen, scherpe woorden. Iedereen is dood, de controverse leeft voort.

Dit merk ik aan de mails die ik ontvang.

Als ik mijn oor te luisteren leg in academische kringen, dan hoor ik verhalen over stalken en bedreigen, vooral bij degenen die publiceren over het koloniale verleden en slavernij. Onderwerpen met emotie beladen, vaak vermeerderd met woede door elke generatie erna. Daardoor is er minder ruimte voor redelijkheid, laat staan vriendelijkheid, en nog minder voor beleefdheid. Het gesprek is geen gesprek, maar een uiting van gevoel en gedachte. Ik vind het een verlies. Reactie op reactie, daar wordt de beschaving niet beter van.

En daarbij moet een mens die van dit soort reacties de ontvanger is, maar stand zien te houden.

Een hele tijd terug schreef ik een boek over de eerste feministische golf, waarin gestreden werd voor de invoering van het kiesrecht voor vrouwen. Vrijwel alle boeken die ik vond, legden uit hoe belangrijk zulks was. Maar ik zocht  juist een visie die me met argumenten vertelde wat er tegen het vrouwenkiesrecht was, omdat ik beide kanten wilde begrijpen. Dat duurde even, maar het lukte en het boek werd er evenwichtiger door.

Deze hoor en wederhoor vind ik duizendvoudig vergroot terug in de polemieken van de Atjeh-officieren. Samengevat hebben ze een enkel onderwerp, bestaande uit wie er gelijk heeft betreffende de aanpak in de Atjeh-oorlog die duurde en duurde en daarmee het voortbestaan van de polemieken voedde. De schrijvende officieren spelen vaak op de man, maar dat dient de zaak van het gelijk, de eigen overtuiging. Ze spellen elkaars werk uit. Ze zijn inhoudelijk op de hoogte. En ze kunnen uitstekend schrijven.

Soms, als ik op het voormalige Twitter kijk, of op Facebook, en al die toetsenbordridders tekeer zie gaan, vraag ik me af wanneer deze polemische kwaliteiten verloren zijn gegaan, of dat ze er nog steeds, maar elders, buiten het oog van de huidige maatschappij.

https://www.indischeschrijfschool.nl