In steeds meer keukenkastjes in de regio staat tegenwoordig een waterfilter dat het leidingwater een tweede zuiveringsronde geeft. Op het eerste gezicht is dat vreemd, want het Nederlandse kraanwater is uitstekend en wordt streng gecontroleerd. Toch heeft die opmars twee logische verklaringen. De eerste is het dagelijkse ongemak van kalk, de tweede speelt vooral in deze regio en heeft een naam die de laatste jaren veel losmaakt, namelijk PFAS. In de regio Rotterdam draait de vraag om waterfilters allang niet meer alleen om kalk, maar steeds vaker om PFAS.

Hoe hard is ons water eigenlijk?

De hardheid van water zegt iets over de hoeveelheid opgeloste kalk en magnesium. Volgens het kennisplatform Drinkwaterplatform ligt de gemiddelde hardheid van het Nederlandse drinkwater rond de acht Duitse graden, en is water dat uit de grond wordt gewonnen meestal harder dan water uit rivieren. Die kalk is onschadelijk om te drinken, sterker nog, calcium en magnesium zijn nuttige mineralen. Je merkt hem pas zodra je water gaat verwarmen.
In de waterkoker, het koffiezetapparaat en achter de douchekop slaat de kalk neer als een witte, harde laag, ook wel ketelsteen genoemd. Apparaten gaan er korter door mee en je koffie smaakt met de jaren vlakker. Wie veel ontkalkt, kent dat ritueel maar al te goed, en juist daar komt de behoefte aan filteren vandaan.

En dan is er PFAS

De tweede reden ligt gevoeliger. PFAS, ook wel forever chemicals genoemd, zijn industriële stoffen die nauwelijks afbreken. Volgens het RIVM komt PFAS vooral terecht in drinkwater dat van rivierwater wordt gemaakt, zoals in grote delen van West-Nederland, en zijn de concentraties in het milieu rond Chemours in Dordrecht relatief hoog. Via de Maas en de Rijn verspreiden de stoffen zich door het oppervlaktewater waaruit in deze regio een deel van het drinkwater wordt bereid.

Belangrijk om er meteen bij te zeggen is dat het kraanwater aan de wettelijke norm voldoet, en dat het RIVM het verantwoord noemt om kraanwater te blijven drinken. Tegelijk adviseert het instituut om de PFAS-concentraties in drinkwater dat van rivierwater komt de komende jaren te verlagen, omdat we via voedsel en water samen te veel binnenkrijgen. Datzelfde speelt rond microplastics. Het zit allemaal binnen de norm, maar veel mensen willen dat laatste restje liever nu al uit hun eigen glas hebben.

Wat osmose met het water doet

Wie kalk én stoffen als PFAS structureel uit het water wil halen, komt al snel uit bij een Osmose apparaat dat het leidingwater onder hoge druk door een zeer fijn membraan perst. De poriën daarvan zijn zo klein, in de orde van 0,0001 micron, dat in de praktijk vrijwel alleen watermoleculen erdoorheen passen. Kalk, nitraat en chloor blijven achter, en uit onderzoek blijkt dat omgekeerde osmose ook een van de effectiefste methoden is om PFAS uit water te halen, met rendementen van ruim boven de negentig procent. En passant houdt het membraan ook microplastics tegen.

Daar zit wel een keerzijde aan. Osmosewater is zó zacht dat het voor drinkwater eigenlijk te kaal is, want ook de nuttige mineralen verdwijnen. En het systeem spoelt water weg om het membraan schoon te houden, al gauw drie tot vijf liter voor elke liter zuiver water. Met een goedkope TDS-meter, die het totaal aan opgeloste deeltjes meet, zie je aankomen wanneer het membraan aan vervanging toe is.

Een keuze, geen noodzaak

Belangrijk blijft dat het Rotterdamse kraanwater veilig is en aan alle normen voldoet. Een extra filter is dus geen must, maar een bewuste keuze, net zoals slim omgaan met de beperkte ruimte in huis voor veel stadsbewoners een bewuste keuze is geworden. De een wil vooral van de kalk af zodat de koffie weer scherp smaakt, de ander voelt zich prettiger als ook het laatste restje PFAS en microplastics uit het glas is. Met heldere informatie in plaats van bangmakerij kun je die afweging zelf maken, en daarna pas beslissen of het comfort en de gemoedsrust de aanschaf en het waterverbruik waard zijn.