Rotterdam is de enige grote stad in Nederland waar de daling van het aantal rokers sinds 2020 is gestokt. In de trendreeks steeg het aandeel rokers van 22,1 naar 22,9 procent. In de meest recente meting rookt 21,3 procent van de Rotterdamse volwassenen. Daarmee behoort Rotterdam nog altijd tot de gemeenten met het hoogste rookpercentage van Nederland. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Afkickkliniekwijzer.nl ter gelegenheid van Stoptober.

Het onderzoek van Afkickkliniekwijzer.nl brengt in kaart waar de nicotineproblematiek in Nederland het hardnekkigst is en waar de grootste behoefte aan preventie bestaat. Voor het onderzoek zijn alle 342 Nederlandse gemeenten met elkaar vergeleken op basis van de Gezondheidsmonitor van het RIVM, CBS en de GGD, waarbij de ontwikkeling van 2012 tot en met de meest recente peilingen (2022–2024) is geanalyseerd.

Grote regionale verschillen tussen steden, grensstreken en dorpen

Landelijk rookt momenteel 15,6 procent van de volwassenen en vapet 4,3 procent weleens. E-sigaretten hebben het traditionele roken echter niet vervangen. Hoe sterk het roken in een gemeente sinds 2012 ook is gedaald, daar wordt niet vaker gevapet dan elders. Roken en vapen komen wel relatief vaak samen voor in de grote steden. Amsterdam, Rotterdam en Groningen behoren bij beide vormen van nicotinegebruik tot de gemeenten met de hoogste percentages.

De geografische verschillen in rookgedrag zijn aanzienlijk. Groningen is met 22,5 procent rokers de gemeente met het hoogste percentage van het land. Rotterdam (21,3%) en Amsterdam (21,1%) volgen op korte afstand. Alle drie liggen ze ruim boven het landelijke gemiddelde van 15,6 procent. Ook Zuid-Limburg springt eruit. In Heerlen en Kerkrade rookt 20,4 procent van de volwassenen. Onder 18- tot 64-jarigen in Kerkrade ligt dat percentage zelfs op 25,0 procent, oftewel één op de vier.

Tegelijkertijd is het aandeel rokers in alle 342 gemeenten sinds 2012 gedaald, zonder uitzondering. De grootste daling vond plaats in Westerwolde, waar het percentage afnam van 28,9 naar 17,3 procent. Ook de verschillen tussen gemeenten zijn kleiner geworden. Waar de bandbreedte in 2012 nog tussen 15 en 30 procent lag, ligt die nu tussen 10 en 23 procent.

Rotterdam valt daarbij op door de ontwikkeling sinds 2020. Het is de enige grote stad waar de daling van het aantal rokers stokt. In de trendreeks steeg het aandeel rokers er licht van 22,1 naar 22,9 procent, terwijl Amsterdam, Groningen, Heerlen en Kerkrade wel een verdere daling laten zien.

Ook de omvang van een gemeente maakt verschil. In gemeenten met meer dan 100.000 inwoners rookt gemiddeld 17,6 procent van de volwassenen, tegenover 13,0 procent in gemeenten met minder dan 25.000 inwoners. De laagste rookpercentages zijn te vinden in Alphen-Chaam (7,6%), Mook en Middelaar (8,0%) en Castricum (8,1%). Op provincieniveau heeft Groningen met 19,0 procent het hoogste aandeel rokers. Drenthe heeft met 14,0 procent het laagste percentage.

Roken hangt samen met geldzorgen en opleiding, vapen juist niet

Naast geografische ligging speelt ook de sociaaleconomische positie een duidelijke rol in het rookgedrag. Het onderzoek laat zien dat roken de sociaaleconomische kloof nauw volgt. Landelijk rookt 21,6 procent van de volwassenen met basisonderwijs, vmbo of mbo1, tegenover 13,8 procent van de hbo- en wo-opgeleiden. Ook binnen gemeenten zijn de verschillen zichtbaar. In het vijfde deel van de gemeenten waar de meeste inwoners moeite hebben met rondkomen, rookt gemiddeld 16,4 procent. In het vijfde deel met de minste geldzorgen is dat 12,2 procent.

Bij vapen ligt dit patroon anders. Landelijk vapen mensen met een lagere opleiding juist het minst, 2,1 procent tegenover 4,0 procent in de middengroep. Vapen is bovendien vooral een jongerengewoonte. Onder 18- tot 24-jarigen vapet landelijk 8,6 procent, tegenover 1,0 procent van de 65-plussers. Mannen en vrouwen doen dat vrijwel even vaak, met respectievelijk 4,4 en 4,2 procent.

“De cijfers laten zien dat nicotineverslaving verschillende gezichten heeft,” zegt Paul Jansen, medeoprichter van Afkickkliniekwijzer.nl. “Waar traditioneel roken nog altijd hardnekkig toeslaat bij gemeenten waar bewoners kampen met veel geldzorgen, zien we dat vapen zich als een lopend vuurtje verspreidt onder jongeren in de steden. Gemeenten kunnen niet langer op één preventieaanpak vertrouwen, maar moeten hun beleid precies afstemmen op de specifieke nicotineproblematiek in hun eigen wijk of regio.”